Tarihi Yapıların Hasarları Yapay Zekâ ile Tespit Ediliyor

Karabük Üniversitesi bünyesinde yürütülen TÜBİTAK destekli projeyle tarihi yapıların yüzey hasarları yapay zekâ tabanlı yeni bir yazılımla otomatik olarak raporlanıyor.

Karabük Üniversitesi (KBÜ) Safranbolu Başak Cengiz Mimarlık Fakültesi bünyesinde, kültürel mirasın korunmasında dijital çağın kapılarını aralayan önemli bir bilimsel çalışma hayata geçirildi. TÜBİTAK 1002 programı tarafından desteklenen yenilikçi araştırma projesi kapsamında, zamana meydan okuyan tarihi yapıların cephelerinde meydana gelen çatlak, deformasyon ve benzeri yüzey hasarları yapay zekâ destekli makine öğrenmesi modeliyle tespit edilmeye başlandı. Geleneksel ve uzun zaman alan mimari belgeleme yöntemlerinin ötesine geçen bu dijital sistem, asırlık taş yapıların yapısal sağlıklarının izlenmesinde devrim niteliğinde bir iş akışı sunuyor.

Safranbolu Merkezli 7 İlden Dev Hasar Veri Tabanı

“Tarihi Yığma Taş Yapılarda Yüzey Hasarlarının Makine Öğrenmesi Modeli ile Tespiti” başlıklı projenin yürütücülüğünü Doç. Dr. Mehmet Mutlu üstlenirken, akademik kadroda Karabük Üniversitesi Mimarlık Bölümü Arş. Gör. Mustafa Haki Eraslan, Dr. Öğr. Üyesi Abdullah Bilgehan İyican ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü uzmanlarından Doç. Dr. Serap Sevgi araştırmacı olarak görev alıyor. Proje kapsamında çok aşamalı ve titiz bir saha çalışması yürütülüyor. Başta UNESCO miras kenti Safranbolu olmak üzere; Tokat, Amasya, İstanbul, Bartın, Kastamonu ve Bolu gibi tarihi dokusuyla öne çıkan şehirlerden geniş kapsamlı hasar verileri toplanıyor. Elde edilen bu kritik veriler, derin öğrenme algoritmalarıyla eğitilerek yazılımın hata payı en aza indiriliyor.

Üç Boyutlu Modeller ve Otomatik Raporlama Sistemi

Geliştirilen yenilikçi yöntemde, tarihi yapıların fotogrametrik verilerinden yararlanılarak aslına uygun üç boyutlu modelleri inşa ediliyor. Açık kaynak kodlu yazılımlara aktarılan bu gelişmiş modeller üzerinden otomatik cephe görüntüleri elde ediliyor. Devreye giren yapay zekâ tabanlı yazılım, insan gözünden kaçabilecek kılcal deformasyonları bile otomatik olarak tarayarak saniyeler içinde rölöve ve hasar tespit raporlarına dönüştürüyor.

Projenin detaylarına ve gelecek vizyonuna dair açıklamalarda bulunan Arş. Gör. Mustafa Haki Eraslan, Türkiye’de ve dünyada çok sayıda tarihi taş yapının bulunduğunu hatırlatarak şu ifadeleri kullandı:

“Geleneksel yöntemlerdeki kısıtlılıkları aşarak uzman denetimli, yapay zekâ destekli bir hasar tespit iş akışı geliştirmekteyiz. Bu çalışmadan elde edeceğimiz çıktılarla gelecekte ulusal ve uluslararası düzeyde yeni çalışmalar yürütmeyi hedeflemekteyiz. TÜBİTAK 1002 Programı kapsamında desteklenen projede önemli aşamalar tamamlandı. Hedeflerimizin büyük bölümünü gerçekleştirdik, kalan çalışmalar ise proje süreci içerisinde tamamlanacaktır.”

Karabük‘te geliştirilen bu milli yazılım teknolojisi, kültürel mirasın bilimsel yöntemlerle korunmasını hızlandırırken, restorasyon süreçlerinde de zaman ve maliyet açısından büyük bir tasarruf sağlamayı vaat ediyor.