Yapay zeka destekli sistemler nadir hastalıklarda erken tanının önünü açıyor

Hematolojik Nadir Hastalıklar Derneği Kurucu Başkanı Prof. Dr. Fevzi Altuntaş, yapay zeka ve karar destek sistemlerinin, hematolojik nadir hastalıklarda erken teşhis için kıymetli olduğunu belirtti.

9. Hematolojik Nadir Hastalıklar Kongresi, “Erken Tanı Hayat Kurtarır” temasıyla KKTC’de gerçekleştiriliyor.

Kongrede, lenf bezi, kan ve kemik iliği kanseri gibi hematolojik kanserlerdeki son gelişmelerin yanı sıra iyi huylu hematolojik hastalıklara yeni yaklaşımlar, alanında uzman bilim insanlarınca ele alındı.

Hematolojik Nadir Hastalıklar Derneğinin ev sahipliğini yaptığı kongreye, yaklaşık 300 bilim insanı katıldı ve hematoloji ile nadir hastalıklar alanında 50’den fazla bilimsel oturum yapıldı.

Kongre kapsamında düzenlenen basın toplantısında Hematolojik Nadir Hastalıklar Derneği Kurucu Başkanı Prof. Dr. Fevzi Altuntaş, Kongre Başkanı Prof. Dr. Abdulkadir Baştürk, Genel Sekreter Doç. Dr. Bahar Uncu Ulu ve Dernek üyesi Prof. Dr. Mehmet Ali Erkurt açıklamalarda bulundu.

Nadir hastalıklarda erken tanının önemine işaret eden Altuntaş, 28 Şubat Dünya Nadir Hastalıklar Günü’nün toplumda farkındalığın artırılması açısından önemli bir gün olduğunu belirtti.

Fevzi Altuntaş, dünya genelinde 300 milyondan fazla kişinin nadir hastalıklarla yaşadığını, tanımlanmış 7 binden fazla nadir hastalık bulunduğunu ve bunların önemli bir kısmının çocukluk çağında ortaya çıktığını kaydetti.

Dünya çapında her yıl yaklaşık 1,3 milyon yeni hematolojik kanser vakası görüldüğünü, 700 binden fazla kişinin ise hematolojik maligniteler nedeniyle yaşamını yitirdiğini aktaran Altuntaş, en kritik sorunun tanı gecikmesi olduğunu, tanı gecikmesinin yalnızca tıbbi değil, psikososyal ve ekonomik açıdan da ağır yük oluşturduğunu söyledi.

Altuntaş, bu hastalıkların yaklaşık yüzde 5-7’sinin hematolojik kökenli olduğunu, uluslararası verilere göre nadir hematolojik hastalıklarda doğru tanıya ulaşma süresinin ortalama 5-7 yılı bulabildiğini ifade etti.

Bilimsel gelişmelerin nadir hastalıkların seyrini değiştirdiğine işaret eden Altuntaş, kongrede erken tanı algoritmaları, ileri genetik analiz yöntemleri, genomik taramalar, ileri immünolojik testler, hedefe yönelik tedaviler, immünoterapiler ve hücresel tedavi platformlarının çok disiplinli bir çerçevede ele alındığını anlattı.

Altuntaş, genetik tedavilerle birçok nadir hastalıkta önemli mesafe katedildiğini belirterek, hematoloji, genetik, immünoloji ve patoloji başta olmak üzere farklı disiplinlerin birlikte çalışmasının, nadir hastalık yönetiminde bütüncül ve entegre bir modelin temelini oluşturduğunu dile getirdi.

“Nadir hastalıkların imzasını çıkarıyoruz”

Türkiye’nin hematolojik kanserlerin tanı ve tedavisinde Batı Avrupa standartlarını yakaladığına, bazı alanlarda ise bu seviyeyi aştığına dikkati çeken Altuntaş, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Türkiye gelişmiş kemik iliği nakli altyapısı, artan genetik test kapasitesi, klinik araştırma ağı ve akademik birikimiyle nadir hematolojik hastalıklar alanında bölgesel bir referans merkez olabilecek potansiyele sahiptir. Yapay zeka ve karar destek sistemleri, hematolojik nadir hastalıklarda erken teşhis için son derece kıymetli. Nadir hastalıkların bir çoğunun altında genetik, immünolojik ve hücresel bozukluklar yatmakta. Bunların erken teşhisi ise yapay zeka veya karar destek sistemleriyle kolaylaşmaktadır.

Tanı algoritmalarının standardizasyonu sağlayarak ve erken dönemde uyarıcı sistemlerin devreye girmesiyle birlikte erken teşhisine katkı sağlıyorlar. Yapay zeka, teknoloji, karar destek sistemleri ile nadir hastalıkların imzasını çıkarıyoruz. Bu şekilde, genetik, immünolojik ve hücresel bozukluğa uygun şekilde bireyselleştirilmiş tedavi algoritmalarını sunabiliyoruz.”

Dernek Genel Sekreteri Doç. Dr. Bahar Uncu Ulu da kongrenin, bilimsel bilginin doğrudan hasta bakımına dönüşmesini hedefleyen, hasta odaklı ve kanıta dayalı yaklaşımın güçlendirilmesine önemli katkı sağladığını vurguladı.

Ulu, olgu temelli interaktif oturumlarda, gerçek vakalar üzerinden canlı tartışmalar yürütüldüğünü, tanısal ikilemler, tedavi karar noktaları ve komplikasyon yönetimi gibi günlük pratiğin en kritik başlıklarının değerlendirildiğini aktardı.

Kongrede, hücresel ve yenilikçi tedavilere de özel yer verildiğini belirten Ulu “Günümüzde hematoloji, klasik kemoterapi döneminden çıkarak bağışıklık sistemini yeniden tasarladığımız bir çağa girmiştir. CAR-T hücre tedavileri, bispesifik antikorlar ve yeni nesil immünoterapiler artık yalnızca araştırma alanı değil, klinik pratiğin bir parçasıdır.” dedi.

“Hücreler laboratuvar ortamında yeniden programlanıyor”

Kongre Başkanı Prof. Dr. Abdulkadir Baştürk de nadir hematolojik hastalıkların artık çözümü sınırlı tablolar olmaktan çıktığını, genetik bilim, hücresel tedaviler, hedefe yönelik akıllı ilaçlar ve yapay zeka destekli yaklaşımlar sayesinde bu hastalıkların her geçen gün daha etkin ve kişiselleştirilmiş şekilde yönetilebildiğini söyledi.

Bir dönem yalnızca destek tedavilerle izlenen birçok hastalıkta artık hastalığın seyrini değiştiren, hatta küratif potansiyel taşıyan tedavilerden söz edilebildiğini dile getiren Baştürk, şöyle devam etti:

“Tanı ve tedavi süreçlerinde yapay zeka destekli sistemler giderek daha fazla kullanılmaktadır. Dijital patoloji ve veri analizi yöntemleri sayesinde hastalıkların daha erken ve doğru tanınması, tedaviye yanıtın önceden tahmin edilmesi ve kişiye özel yaklaşımların geliştirilmesi mümkün hale gelmektedir. Bu teknolojiler, hematolojinin geleceğini şekillendiren önemli araçlar arasında yer almaktadır.”

Dernek üyesi Prof. Dr. Mehmet Ali Erkurt ise son yılların en dikkat çekici gelişmelerinden birinin, hastanın kendi bağışıklık hücrelerinin laboratuvar ortamında yeniden programlanarak, kansere karşı güçlendirilmesi olduğunu, CAR-T olarak bilinen bu hücresel tedavilerin özellikle diğer tedavilere dirençli hastalarda dahi kalıcı yanıtlar sağlayabildiğini belirtti.