800 Yıllık Miras İçin Ortak Akıl: Safranbolu Miras Buluşmaları’nda “Tabakhane” Masaya Yatırıldı

UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde ve Cittaslow (Sakin Şehir) ağında yer alan tarihi kent Safranbolu’da, kentin tarihsel ve kültürel birikimini koruyarak geleceğe aktarmayı hedefleyen “Safranbolu Miras Buluşmaları” serisinin ikincisi gerçekleştirildi.

Safranbolu Belediyesi Kültürel Miras Koruma Müdürlüğü tarafından organize edilen etkinlik, kentin tarihsel üretim kültürünün kalbinde yer alan Eski Tabakhane Binası önündeki açık alanda düzenlendi. Klasik konferans ve panel kalıplarının ötesinde, doğal bir sohbet ortamında gerçekleşen “Tabakhane’nin Dili Olsa…” temalı programın moderatörlüğünü Prof. Dr. Taşkın Deniz ile Dr. Öğr. Gör. Berrin Sarıtunç üstlendi.

Programa; Safranbolu Belediye Başkanı Mimar Elif Köse, eski belediye başkanlarından Kızıltan Ulukavak, Safranbolu Alan Başkanı Cemil Belder, Safranbolu Kültür ve Turizm Vakfı Başkanı iş insanı Şefik Yılmaz Dizdar, akademisyenler, yerel hafızanın temsilcileri, tabak ustaları, zanaatkarlar ve çok sayıda vatandaş katıldı.

Başkan Elif Köse: “Hedefimiz Yapıyı Amacına Uygun Şekilde İhyâ Etmek”

Programın açılışında konuşan Safranbolu Belediye Başkanı Mimar Elif Köse, Safranbolu Belediyesi bünyesinde kurdukları Kültürel Miras Koruma Müdürlüğü’nün kent hafızası açısından çok önemli işlere imza attığını vurguladı.

Tabakhane bölgesinin kentin geçmişinde ve geleceğinde stratejik bir nokta olduğuna dikkat çeken Başkan Köse;

“Tabakhane binasının geçmişini, bugününü ve yarınını konuşmak üzere bir aradayız. Yapının kamulaştırma ya da mal sahibiyle ortak projelerle yeniden kazanılması, turizme doğru bir işlevle katkı sağlarken amacına uygun şekilde gelecek nesillere aktarılması en büyük hedefimiz. Tarihi Kentler Birliği ve İBB Miras gibi kuruluşlarla da yapım ve restorasyon yöntemleri üzerine görüşmelerimizi sürdürüyoruz.” ifadelerini kullandı.

800 Yıllık Endüstri Mirası ve Mağara İşlikleri

Etkinlikte Tabakhane’nin sadece tek bir binadan ibaret olmadığı, çevresindeki kaya oyma mağara işlikleriyle birlikte 800 yılı aşan devasa bir endüstriyel miras olduğu vurgulandı.

Safranbolu Alan Başkanı Cemil Belder, bölgedeki kayaların içleri oyularak oluşturulan mağara işliklerinin tarihinin bilimsel olarak detaylıca araştırılması gerektiğini belirterek, bu alanların kültür ve sanat odaklı sosyal yaşam alanlarına dönüştürülebileceğini ifade etti. Akademisyenler ve uzmanlar da alanın “kültürel miras” tanımının ötesinde “endüstriyel miras” olarak tescillendirip bütüncül bir yaklaşımla koruma ve imar planlarına dahil edilmesi gerektiğinde birleşti.

1924’teki İlk Fabrika Girişimi ve Tarihi Gerçekler

Safranbolu eski Belediye Başkanlarından Kızıltan Ulukavak, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Tabakhane’de kurulan deri fabrikasının tarihi serüvenini arşiv belgeleri ışığında paylaştı. 1924 yılında dönemin yerel imkanlarıyla kurulan tesisin Avusturya/Almanya menşeili bir motorla çalıştırılmaya başlandığını, ancak teknik yetersizlikler ve uzman eksikliği nedeniyle kısa sürede kapandığını aktaran Ulukavak, Atatürk’ün 1925 Kastamonu gezisinde konunun kendisine iletildiğini ve Meclis gündemine taşındığını anlattı.

Restorasyon Projesi Hazır, Kaynak Arayışı Sürüyor

Mimar Mümtaz Beyaz, binanın rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin tamamlanarak Koruma Bölge Kurulu’nca onaylandığını, yapının onaylı projede sergi salonu ve müze/kültür mekanı olarak planlandığını açıkladı. Ancak deprem felaketi sonrası bakanlık fonlarının bölgeye kayması ve maliyetlerin 80-100 milyon TL bandına ulaşması nedeniyle alternatif hibe kaynaklarına (AB projeleri, uluslararası üniversite ortaklıkları ve hibe programları) yönelindiği belirtildi.

Dr. Öğr. Gör. Berrin Sarıtunç ise Stuttgart Teknik Üniversitesi ve Fransa Normandiya Üniversitesi ile yürütülen Avrupa Birliği (EURA/HER-EV) proje görüşmelerinin müjdesini vererek, Tabakhane’nin rekreasyonu ve restorasyonu için hibe başvurularının hazırlandığını duyurdu.

Yaşayan Hafıza: Eski Ustalar O Günleri Anlattı

Etkinliğin en duygusal anları ise mesleğin son temsilcilerinin tanıklıkları oldu. Tabaklığa 17 yaşında başlayan 1942 doğumlu emektar usta Mehmet Yıldırım, Tabakhane’deki eski çalışma şartlarını, harçlı ve kromlu deri işleme tekniklerini, Bartın, Kastamonu ve İstanbul (Kazlıçeşme) ile kurulan ticari bağları duygulanarak anlattı. Yıldırım, Cumhuriyet döneminde kurulan fabrikanın makinelerinin daha sonra Gerede’ye taşındığını ve Safranbolu’da geleneksel zanaatın zamanla kan kaybettiğini dile getirdi.

Program, Tabakhane bölgesini Tarihi Çarşı ile entegre edecek bütüncül yürüyüş koridorlarının oluşturulması, alandaki tescilli/tescilsiz yapıların korunması ve Safranbolu’nun tarihi giriş yolunun zemin düzenleme projesinin tamamlandığı müjdesiyle sona erdi.