Hububatta üretim ve verim artışında yağışlar belirleyici olacak

Türkiye genelinde yağışlar Aralık 2025’te bir önceki yılın aynı ayına göre azalış gösterirken hububatta nihai verim ve üretim miktarlarını ocak-mart dönemindeki yağışlar şekillendirecek.

AA muhabirinin, Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından hazırlanan “Fenolojik Değerlendirme-Hububat ve Bakliyatta Yağış, Ekiliş ve Gelişim Analizi (Aralık 2025 Değerlendirmesi)” raporundan derlediği bilgiye göre, Türkiye genelinde yağışlar geçen ay ortalama 60,1 milimetre olarak kayıtlara geçti.

Yağışlarda normaline göre yüzde 21, bir önceki yılın aralık ayına kıyasla yüzde 18 azalış gözlendi. Kırklareli, Tekirdağ, Edirne, Çanakkale, Balıkesir, Manisa, Uşak, Kütahya, Çorum, Osmaniye, Gaziantep ve Kilis çevrelerinde yağışlar yüzde 60’tan fazla azaldı.

Düzce, Zonguldak, Kastamonu, Sinop, Hakkari ve Şırnak çevrelerinde yağış miktarı yüzde 60’tan fazla artarken Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgeleri normalinin üzerinde, diğer bölgeler ise altında yağış aldı. Özellikle Marmara Bölgesi’nde Aralık 2025 yağışları son 10 yılın en düşük seviyesine kadar indi.

Su yılı yağışları tüm bölgelerde normallerinin altında gerçekleşti. Normallerine göre en fazla azalma yüzde 34 ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde meydana geldi.

Kışlık hububat ekilişleri büyük ölçüde tamamlandı

Türkiye genelinde kışlık hububat ekilişleri büyük ölçüde tamamlandı, çimlenme ve bitki çıkışları genel olarak sorunsuz şekilde gerçekleşti.

Aralık 2025 dönemi ve bu yılın ocak ayı başında alınan yağışlar, özellikle geç ekim yapılan alanlarda çıkışları desteklerken düşük hava sıcaklıklarının etkisiyle bitkiler birçok bölgede dormansi (uyku durumu) dönemine girdi.

Kar örtüsünün bulunduğu alanlarda hububatın soğuk stresine karşı korunduğu, kar örtüsünün yetersiz olduğu bölgelerde ise ocak ayı itibarıyla zirai don riskinin yakından izlenmesi gerektiği değerlendirildi.

Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde erken ekim yapılan ve düşük rakımlı alanlarda kardeşlenme sürecine girildiği, İç Anadolu, Karadeniz’in iç kesimleri ve Doğu Anadolu’da bitkilerin çimlenme, çıkış veya erken yapraklı dönemde dormansiye geçtiği gözlemlendi.

Mevsim itibarıyla hastalık ve zararlı baskısı ülke genelinde düşük seviyede seyrederken özellikle su stresi riski bulunan alanlarda ilerleyen dönemde bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı daha hassas hale gelebileceği öngörülüyor.

Ürün desenine bakıldığında, ülke genelinde meteorolojik kuraklık, su kısıtı, girdi maliyetleri ve bazı ürünlerde yaşanan fiyat belirsizlikleri nedenleriyle arpa ve ekmeklik buğday lehine belirgin bir yönelim olduğu görüldü.

Ayçiçeği, pamuk ve mısırdan buğday ve arpaya geçiş Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygın olarak gözlendi.

Makarnalık buğdaydan ekmeklik buğday ve arpaya geçiş özellikle İç Anadolu, Ege ve Akdeniz bölgelerinde öne çıktı. Doğu Anadolu’nun bazı illerinde yem bitkilerine yönelim artarken Kars’ta yem bitkilerinden buğdaya sınırlı geri dönüş yaşandı.

Verim ve üretimde gelecek yağışlar önemli olacak

Raporun bölgesel olarak ayrıntıları incelendiğinde, Marmara ve Ege bölgelerinde hububat gelişiminin genel olarak iyi seyrettiği, ürün deseninde kanola ve hububata yönelimin belirgin olduğu belirlendi.

Akdeniz Bölgesi’nde toprak neminin yeterli olduğu ve pamuktan buğdayla arpaya geçişlerin öne çıktığı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde alınan yağışların etkisiyle verim beklentisinin önceki yıla kıyasla daha olumlu olduğu, pamuk ekilişlerinde ise çok belirgin bir daralma yaşandığı değerlendirildi.

İç Anadolu Bölgesi’nde hububatın ana ürün konumunu güçlendirdiği, arpa ve ekmeklik buğdayın ön plana çıktığı ve nadas alanlarının arttığı tespit edildi.

Karadeniz Bölgesi’nde kıyı kesimlerde gelişimin iyi seyrettiği, iç kesimlerde ise yağış ve don riskinin belirleyici olduğu, Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise hububatın dormansi döneminde, ürün desenindeki değişimlerin sınırlı ve bölgesel nitelikte kaldığı gözlendi.

Saha gözlemleri ve değerlendirmeler doğrultusunda Türkiye genelinde hububat üretiminde ekiliş alanları bakımından arpa ve ekmeklik buğday ağırlığının arttığı, makarnalık buğday, özellikle pamuk ve mısır gibi ürünlerde ise göreceli bir daralma yaşandığı değerlendirildi.

Nihai verim ve üretim miktarlarının şekillenmesinde ocak-mart döneminde alınacak yağışların miktarı ve dağılımının, kar örtüsünün sürekliliğiyle, bahar yağışlarının zamanlamasının belirleyici olacağı öngörülüyor.

Üreticilere don uyarısı

Öte yandan raporda, üreticilere yönelik uyarılar da yer aldı. Kış aylarında don, kırağı ve ani sıcaklık düşüşlerine karşı ekili alanların düzenli olarak kontrol edilmesi gerektiği belirtilirken ekimi geç yapılan alanlarda çıkış ve bitki gelişiminin yakından takip edilmesi istendi. Olağanüstü bir durum tespit edilmesi halinde resmi birimlere zamanında bilgi verilmesinin önemi vurgulandı.